برگرفته از : از همه رنگ خاطراتچی - برخورد صحيح والدين با بازي هاي رايانه اي کودکان
اين پديده ي جديد دانش بشري که تقريبا در همه شئون زندگي انسان راه يافته است، همچون ديگر ساخته هاي دست بشر، همان دو روي سکه را دارد که يک روي آن استفاده صحيح و مفيد در جهت تسريع و دقت در کارها و کمک به رشد و سعادت بشر است و روي ديگر آن استفاده نادرست است که معمولاً ، جز در موارد علمي و شغلي، از آن استفاده مي شود. در دنياي رايانه، آنچه بيشتر کودکان و نوجوانان را مجذوب و شيفته خود مي کند، همان چيزي است که به آن بازي هاي رايانه اي مي گويند.
.
|
اين بازي ها، با استفاده از تصاوير پر تحرک و صداهاي مهيج، دنيايي از هيجان را به اين انسان هاي تشنه ي جنب و جوش ارزاني مي کند و همين جذبه و کشش زياد است که روح و جسم آنان را برده وار مطيع خود مي سازد و به عالمي از تخليلاتي مي برد که خود را قهرمان اصلي ماجرا مي پندارند. اين بازي ها، با ترفندهاي مختلف، چنان تاثيري بر فکر و اعصاب فرد مي گذارند که در واقع خود او نيز جزيي از اين مجموعه ماشيني مي شود. |
الف) مزايا و معايب رايانه و بازیهای رایانه ای:
الف- مزاياي بازي هاي رايانه اي
- فرايند يادگيري بچه ها را تسهيل و توجه آنان را جلب مي کند.
- با رايانه ، هر چند بار که بخواهد، مي تواند موضوعي را ببيند، بخواند و مرور کند.
- برنامه هاي بسيار متنوعي نظير "بچه وروجک" ساخته شرکت برو در باند، به کودکان امکان مي دهد تا نقاشي ها يا داستان هايي را خلق کنند و يا بازي هايي را ارائه مي دهند که کودکان را به تاريخ يا جغرافيا علاقه مند مي سازند.
- برنامه آموزشي ديدررابيت به کودکان کمک مي کند تا مهارت هايي از قبيل تشخيص کلمات را با خود تمرين کنند.
- کودک، بدون کثيف کردن خود، لباس ها و اطراف، مي تواند به راحتي نقاشي بکشد و رنگ ها را عوض کند. مثلاً، اگر کودک از رنگ سبز لباس نقاشي اش خوشش نيامد، به کامپيوتر فرمان مي دهد رنگ قرمز کن، و اگر رنگ قرمز رضايت او را فراهم نکرد، رنگ آبي و ...
- مفاهيم و مباني رياضيات را با کمک شکلهاي کودکانه به کودک آموزش مي دهد.
- به نظر بعضي از پزشکان، بازي هاي رايانه اي به کودکان کمک مي کند که زودتر سلامت خود را باز يابند و به داروهاي مسکن کم تر نياز پيدا کنند.
- بازي هاي رايانه اي همچنين به کودکان مبتلا به امراض، مثلا "فلج مغز" يا نارسايي مربوط به تشخيص کلمات کمک مي کند.
- به عقيده يک دکتر روان شناس، بازي هاي رايانه اي بچه ها را وارد دنيايي مي کند که اختيارش در دست آنهاست و به همين دليل کودکان از اين بازي ها لذت فراواني مي برند.
- باعث هماهنگي چشم و دست و پرورش عضلات ظريف کودک مي شود.
- براي معلولان و پر کردن اوقات فراغت آنان وسيله کمک آموزشي مناسبي است.
ب- معايب بازي هاي رايانه اي
1) آسيب هاي جسماني
2) آسيب هاي رواني – تربيتي
آسيب هاي جسماني
- چشمان فرد، به دليل خيره شدن مداوم به صفحه نمايش رايانه، به شدت تحت تاثير نور قرار مي گيرد و دچار عوارض مي شود. تحقيقات نشان داده است که نوجوانان چنان غرق بازي مي شوند که توجه نمي کنند به قدرت بينايي و ذهني شان تا چه اندازه فشار مي آورند.
- اعصاب نوجوان، به علت درگير شدن شديد او در ماجرا، فشار زيادي را بر او وارد مي آورد.
- به دليل اين که کودک تا ساعت ها در وضعيتي ثابت مي نشيند، ستون فقرات و استخوان بندي او دچار اشکال و در نتيجه به آرتروز مبتلا مي شود. همچينن، احساس سوزش و سفت شدن گردن، کتف ها و مچ دست از ديگر عوارض کار به نسبت ثابت و طولاني مدت با رايانه است.
- هيجان دايم در حين بازي بر سازواره ي فرد اثر مي گذارد و براي دستگاه گردش خون و گوارش او تاثيرهاي منفي دارد. اين هيجانات کاذب همچنين سلامت رواني کودک را به خطر مي اندازد.
- پوست فرد همواره در معرض بمباران پرتوهايي قرار مي گيرد که از صفحه نمايشگر رايانه ساطع مي شود.
- ايجاد تهوع و سرگيجه، به ويژه در کودکان و نوجواناني که زمينه صرع دارند، از ديگر عوارض اين بازي هاست.
- به نظر بعضي از متخصصان اعصاب و روان، بازي هاي پرهيجان رايانه اي که در طي آن صفحه نمايشگر رايانه، پي در پي از فلاش ها و شعاع هاي خيره کننده نوري پوشيده مي شود، در نوجوانان که از نظر عصبي ضعيف اند و براي ابتلا به صرع آمادگي دارند، هيجانات شديد عصبي پديد مي آورد. به گفته پزشکان، علت عمده ناراحتي مربوط به کساني مي شود که به نور حساسيت دارند و تحمل تغيير مداوم شدت و ضعف نور در بازي هاي رايانه اي براي آنان مشکل است.
به گفته انجمن بيماران صرع انگليس، در حدود يک درصد از کودکان غير مبتلا به بيماري صرع، به نور حساسيت دارند، در حالي که به نور حساسيت دارند و تحمل تغيير مداوم شدت و ضعف نور در بازي هاي رايانه اي براي آنان مشکل است.
به گفته انجمن بيماران صرع انگليس، در حدود يک درصد از کودکان غير مبتلا به بيماري صرع، به نور حساسيت دارند، در حالي که اين رقم در ميان بيماران مبتلا به اين بيماري پنج درصد است. گزارش شده است که اين حساسيت ها، در مواردي، حتي به مرگ انجاميده است.
در تحقيقي که روزنامه انگليسي "سان" در اين مورد انجام داد، مادر نوجواني چهارده ساله گفت پسرم بر اثر بازي رايانه اي "نينتند و" جان سپرده است. وي افزود که پسرش پس از يک ساعت بازي دچار تشنج شد و به زمين افتاد و چند دقيقه بعد جان سپرد.
ب)آسيب هاي رواني – تربيتي بازي هاي رايانه اي
در مقاله ي پيش ابتدا به مزايا و سپس به ذکر آسيب هاي جسماني بازي هاي رايانه اي پرداختيم . حال آسيب هاي رواني و تربيتي اين نوع بازي ها را مورد بررسي قرار مي دهيم :
1- تقويت حس پرخاشگري
مهم ترين مشخصه ي بازي هاي رايانه اي، حالت جنگي اکثر آنهاست و اين که فرد، براي رسيدن به مرحله ي بعدي بازي، بايد با نيروهاي به اصطلاح دشمن بجنگد. استمرار چنين بازي هايي کودک را پرخاشگر و ستيزه جو بار مي آورد و او سعي مي کند با زور و تهاجم به خواسته هايش برسد.
«مجيد قادري»، مدير مرکز سرگرمي هاي سازنده ي کانون پرورش فکري مي گويد: «خشونت و سکس مهم ترين محرکه هايي است که در طراحي جديدترين و جذاب ترين بازي هاي رايانه اي به حد افراط از آن استفاده مي شود. چهره هاي معروف هاليوود که در فرهنگ ما انسان ها ضد ارزش و غيراخلاقي هستند، در اين بازي ها به صورت قهرمان هاي شکست ناپذير جلوه نمايي مي کنند.»
2- انزوا طلبي:
کودکاني که به طور دام به اين بازي ها مشغول اند، درونگرا مي شوند، در جامعه منزوي اند و در برقراري ارتباط اجتماعي با ديگران ناتوان. اين روحيه ي انزواطلبي باعث مي شود که کودک از گروه همسالان جدا شود که اين خود، سرآغازي است براي بروز ناهنجاري هاي ديگر. مادري در اين باره مي گويد: «فرزندم به اين بازي معتاد شده است. او هر روز، با تردستي و شيرين کاري، خود را به صفحه ي تلويزيون مي رساند و از دنياي بيرون به کلي بي خبر است و حتي متوجه رفت و آمد ميهمانان نمي شود. هميشه هم پس از دست کشيدن از اين کار سردرد و کسالت به سراغش مي آيد».
3- تنبل شدن ذهن:
در اين بازي ها، به دليل اين که کودک و نوجوان اغلب با ساخته ها و برنامه هاي ديگران به بازي مي پردازد و کم تر امکان دخل و تصرف در آنها را دارد، حالت انفعال در او پديد مي آيد و اعتماد به نفس وي در برابر ساخته ها و پيشرفت ديگران متزلزل مي شود. دکتر شهلا کاظمي پور، مشاور علمي مرکز سنجش برنامه اي صدا و سيما، مي گويد: «تصور بيشتر خانواده ها اين است که در بازي هاي رايانه اي فرد در بازي مداخله ي فکري مداوم دارد. به نظر من اين مداخله، فکري نيست، اين بازي ها سلول هاي مغزي را گول مي زنند و از نظر حرکتي نيز، اين بازي ها، فقط چند انگشت کودک را حرکت مي دهند. ما هرچه در اين مسير حرکت کنيم و بازي ها را گسترش دهيم، انسان هايي را تحويل جامعه خواهيم داد که سرخورده، افسرده، غيرمتحرک و غيرسازنده اند. خوداتکايي آنان بسيار کم خواهد بود و ابتکار عمل نخواهند داشت. در حالي که براي جامعه ، به انسان هايي خلاق، مبتکر و متفکر نياز داريم.»
4- تأثير منفي در روابط خانوادگي:
با توجه به اين که زندگي در عصر حاضر در کشور ما نيز به سوي ماشيني شدن پيش مي رود و در بعضي از خانواده ها زن و مرد هر دو کارمندند و يا برخي از مردان ممکن است بيش از يک شغل داشته باشند، خود به خود روابط عاطفي و در کنار هم بودن خانواده کم تر مي شود. با وجود تلويزيون به عنوان جعبه ي جادويي، شمار فراواني از همين وضع ناراضي بودند و شکايت داشتند که روابط خانوادگي سرد شده است. حالا که جعبه ي جادويي ديگري با جذبه ي سحرآميزتري به نام رايانه نيز در کنار جعبه ي جادوي پيشين قرار گرفته، مشکلات دو چندان شده است.
خانمي نقل مي کند: «همسرم، براي انجام دادن تحقيقات دانشگاهي اش، رايانه اي به منزل آورد که چند ديسک بازي هم ضميمه ي آن بود. دو پسرم در طول روز با آن مشغول بازي مي شدند و حتي سر شب ها ترجيح مي دادند با اين وسيله ي مشغول کننده ي جديد وقت بگذرانند. طولي نکشيد که توجه همسرم نيز به اين بازي ها جلب شد. کم کم پي بردم که تمرکز و صرف وقت آنان به اين ترتيب روابط خويشاوندي و عادي را تحت تأثير قرار داده است. به خود آمدم و با قاطعيت از همسرم خواستم که رايانه را به محل کارش منتقل کند.»
شکايت خانواده ي ديگر اين است که در تعطيلات تابستاني قصد مسافرت داشتند و مخارج و مقدمات آن نيز از پيش تأمين شده بود، اما اشتغال بيش از حد و علاقه مندي بچه ها به بازي رايانه اي، آنان را از اين تفريح سالم و مفرح محروم کرد.
5- اُفت اخلاقي:
روابط جنسی از مضامين ديگري است که در اين بازي ها از آن استفاده مي شود. فيلم هاي نبردهاي تن به تن دختران نيمه عريان، رقص و موسيقي غربي، به تصوير کشيدن روابط نامشروع و ... در ديسک هاي پلي استيشن و سي دي، بدن هيچ گونه مشکلي، در فروشگاه ها به معرض فروش گذاشته شده است.
| بعضي از نوارهاي رايانه اي از بازي هاي ساده شروع مي شود و در پايان به تصاوير مستهجن مي رسد، به طوري که در برخي از اين بازي ها جايزه ي پيروزي در بازي، عکس هاي شنيع است که اگر بازيکن در بازي برنده شود، عکس هاي مستهجن به عنوان جايزه بر صفحه ي تلويزيون ظاهر مي شود. |
بدون شک، در ساخت و توليد اين بازي ها دست سازمان هاي جاسوسي سيا، موساد و ... در کار است و مي خواهند ذهن و روان کودکان ما را مسموم کنند.
6- افت تحصيلي:
به دليل جاذبه ي محسور کننده ي اين بازي ها براي کودکان و نوجوانان، آنان وقت زيادي را صرف اين گونه بازي ها مي کنند. در واقع آنان انرژي عصبي و رواني خويش را به مصرف اين بازي مي رسانند و با چشمان و ذهني خسته از بازي دست مي کشند. حتي بعضي از کودکان صبح زودتر از وقت معمول بيدار مي شوند تا پيش از رفتن به مدرسه کمي به بازي بپردازند و وقت هاي تلف شده را هم بدين صورت جبران مي کنند. مسلم است با اين جذبه و علاقه اي که اين بازيها ايجاد مي کند، در افت تحصيلي آنان مؤثر است. يکي از پدر و مادرها اظهار مي دارد که پسرم، در سال گذشته، بهترين نمره هاي درسي را مي گرفت، اما از وقتي که رايانه برايش خريده ايم، روزي دو الي سه ساعت وقت خود را صرف بازي مي کند و از لحاظ تحصيل نيز افت محسوسي پيدا کرده است. اکثر بررسي ها نيز مؤيد اين مطلب است.
7- فراهم کردن زيربناي القاهاي سياسي – فرهنگي (از خود بيگانگي):
دنياي مجازي، ولي نزديک به واقعيتي که در اين بازي ها به تصوير کشيده مي شود، آن قدر مسحور کننده و جذاب است که مخاطب کودک و نوجوان تحت تأثير همه ي باورهايي قرار مي گيرد که طراحان اين بازي ها به او القا مي کنند.
فرد دچار از خود بيگانگي مي شود، به رنگ آنان در مي آيد و مانند آنان مي انديشد. براي کودکي که در حال بازي است، فرق نمي کند که دشمن چه کسي باشد؛ دشمن همان است که بازي مي گويد. در ميان انبوه بازي هاي رايانه اي که اکنون به راحتي در دسترس کودکان قرار مي گيرند، بازي هايي وجود دارند که در آن مسايل اعتقادي، فرهنگي، اجتماعي و سياسي کشورهاي مسلمان، به ويژه ايران، مورد توهين قرار مي گيرد. در اين بازي ها بحث تروريزم را به گونه اي وارونه مطرح و ايرانيان را متهم به حمايت از آن مي کنند. به اين ترتيب که در يک بازي به نام اف – 111 پنج کشور مسلمان که در ميان آنها اسم ايران نيز ديده مي شود، به عنوان کشورهاي حامي تروريزم معرفي مي شوند. سپس بچه ها، در قالب خلبان هواپيماي جنگنده، مأموريت پيدا مي کنند که نقاط حساس اين کشورها، مثل مراکز اقتصادي و نظامي را، بمباران کنند.
در واقع، مروجان تروريزم، اين بازي ها را ميدان مناسبي براي تاخت و تاز عقايد و آراي خود در ميان کودکان و نوجوانان يافته اند و حقايق و واقعيت هاي موجود را به راحتي وارونه جلوه مي دهند.
در يک بازي ديگر، يک ناو امريکايي وارد خليج فارس مي شود و سپس، در جريان بازي، محل مأموريت بچه ها را در کشتي تعيين مي کنند و او وظيفه دارد تا از ناو امريکايي در برابر قايق هاي تندروي ايراني که در آن تيپ هاي حزب الهي ديده مي شود، محافظت کنند. متأسفانه، اين گونه بازي ها، بدون هيچ نظارتي از سوي مراجعه ذي صلاح، به آساني در دسترس فرزندانمان قرار مي گيرد.
ج) برخورد صحيح والدين با بازي هاي رايانه اي کودکان
* اگر چنانچه قرار است از بازي هاي رايانه اي استفاده کنيد، بهتر است بازي هاي تصويري خلاق که کودکان، به وسيله ي آنها، بايد معماهايي را حل کنند، بيش از بازي هاي ديگر مورد توجه قرار گيرد.
* بازي دسته جمعي کودکان با اين ابزارهاي تصويري کم تر مسئله ساز است، اين اسباب بازي ها، زماني مخرب خواهد بود که کودک به تنهايي براي ساعات طولاني، غرق بازي شود.
* بر کارشناسان و متوليان امور فرهنگي و تربيتي فرض است که همت به خرج دهند و براي تهيه ي بازي هاي رايانه اي آموزنده، علمي، تربيتي و مبتني بر عقايد اسلامي که در عين حال داراي جاذبه و هيجان کافي باشد، اقدام کنند.
| پدران و مادران وقت بيشتري را به کودک و نوجوان خويش اختصاص بدهند. وقت گذاري و ارتباط درست ميان پدر و مادر و فرزندان هر اندازه بيشتر باشد، زمينه ي چنين بازي هايي کم تر فراهم مي شود. |
* به اعتقاد پزشکان ايتاليايي و بعضي از ديگر کشورهاي اروپايي، مقصران اصلي، پدران و مادران هستند که فرزندان خود را، ساعت هاي طولاني، در مقابل تلويزيون، رايانه، ويدئوگيم، يا فيلم هاي ويدئويي رها مي کنند.
* بهتر است پدران و مادران همراه فرزندان خويش به کوهستان، راهپيمايي، باشگاه ها، ميدان هاي ورزشي بروند و به بازي هاي مورد علاقه ي کودک بپردازند تا انرژي عصبي و رواني آنان تخليه و توجه آنان از بازي هاي رايانه اي منحرف شود.
* پروفسور لي پيرسون، روان شناس آموزش شوراي شهر بيرمنگام، معتقد است:
- بهترين راه حل، خارج کردن رايانه از اتاق کودک است.
- راه حل ديگر اين است که پدر و مادر هم در بازي هاي رايانه اي با کودک مشارکت کنند (در اين صورت مي توانند پس از پايان بازي محتواي آن را مورد نقد و بررسي قرار دهند).
- به کودک اجازه ندهيد در فاصله ي بسيار نزديکي از صفحه ي نمايش رايانه بنشيند.
- از رايانه هاي با صفحه ي کوچک استفاده کنيد.
- نور صفحه ي تلويزيون را کم کنيد.
* ضروري است که پيوسته ميان دو نوبت بازي استراحت کنند. دو شرکت بزرگ ژاپني سازنده ي بازي هاي رايانه اي معروف به نينتندو – سگا ، به خريداران هشدار داده و توصيه مي کنند که در فاصله ي ميان بازي ها به طور منظم به خود استراحت بدهند.
* صفحه ي نمايشگر رايانه اندکي پايين تر از چشم ها قرار داده شود، به طوري که چشمها مسلط به صفحه ي نمايشگر باشد.
* روشنايي اتاق به نحوي تنظيم شود که بازتابش و زنندگي نور به حداقل برسد.
* بهتراست پدر و مادر با کودکان گفت و گو کنند و به تفاهم برسند که، براي مثال، فقط روزهاي تعطيلي مجاز به استفاده از اين بازي ها هستند.
* با استدلال و منطق، آسيب هايي را که رايانه به کودکان وارد مي آورد، متذکر شويد.
* مخرب ترين بازي هاي تصويري، آن دسته از بازي هايي هستند که تصاوير آنها به طور مکرر بر صفحه ي نمايشگر ظاهر مي شوند و کودک بايد به تمام تصاويري که از برابر چشم وي مي گذرند شليک کند. از اين رو، توصيه مي شود اين گونه بازي ها کم تر در دسترس کودک قرار گيرد.
منبع:راهنماي انتخاب اسباب بازي ،تأليف: محمدرضا مطهري تبیان
